Melanom (Malign Melanom) Nedir?
Belirtileri, Evreleri ve Tedavisi
Dermatolog Dr. Özlem Kaplan
Melanom nedir?
Melanom, cildin renk veren hücreleri olan melanositlerden köken alan, en agresif ve ciddi cilt kanseri türüdür. Halk arasında "ben kanseri" olarak da bilinen malign melanom, mevcut bir benden gelişebileceği gibi normal deride yeni bir lezyon olarak da ortaya çıkabilir (de novo). Erken teşhis edilirse %99 oranında iyileşme sağlanabilir. Ancak hastalık uzak organlara yayıldığında tedavi süreci zorlaşabilir.
Melanom belirtileri: ABCDE kuralı
Melanomun erken tanısında dermatologlar "ABCDE kuralı"nı kullanır. Bu kurala uyan benlerde mutlaka bir dermatoloğa başvurulmalıdır:
A – Asimetri: Benin iki yarısı birbirine benzemez ve şekli asimetriktir.
B – Border (Kenar yapısı): Kenarları düzensiz, kabuklu, dalgalı veya belirsizdir.
C – Color (Renk): Tek renk değil; kahverengi, siyah, kızıl, beyaz, mavi veya pembe tonları karışık olarak bulunur.
D – Diameter (Çap): Genellikle 6 mm'den büyüktür ancak erken evrelerde daha küçük de olabilir.
E – Evolving (Evrim/Değişim): Benin boyutu, şekli, rengi veya yüzey yapısında zaman içinde değişim gözlenir.
Ek belirtiler: Ek belirtiler arasında kaşıntı, kanama, kabuklanma, yara oluşumu, ben üzerinden sızıntı gelmesi ve çevresinde yeni küçük lezyonların (satelit lezyonların) ortaya çıkması yer alabilir.
Melanom neden çıkar? Risk faktörleri
Melanomun gelişiminde birden fazla etken rol oynar. Aşağıdaki faktörler hastalığa yakalanma riskini artırabilir:
- Güneş ışını ve UV maruziyeti: Özellikle çocukluk döneminde yaşanan şiddetli güneş yanıkları en güçlü risk faktörüdür.
- Solaryum kullanımı: 35 yaşından önce solaryum kullananlarda melanom riski %75 artar.
- Açık cilt tipi: Açık tenli, açık renk saçlı, renkli gözlü ve güneşe maruz kaldığında kolayca yanan ama bronzlaşmayan bireyler (Fitzpatrick I–II tipleri) risk grubundadır.
- Çok sayıda ben: Vücutta 50'den fazla ben (nevüs) veya 5'ten fazla displastik (atipik) ben olanlarda risk artar.
- Aile öyküsü: Birinci derece akrabada (anne, baba, kardeş) melanom öyküsü varsa risk 2–3 kat artar.
- Önceki cilt kanseri: Daha önce melanom veya melanom dışı cilt kanseri (bazal hücreli karsinom ya da skuamöz hücreli karsinom) geçirmiş olanlar.
- Bağışıklık baskısı: Organ nakli sonrası veya HIV/AIDS nedeniyle bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar.
- Genetik sendromlar: Xeroderma pigmentosum, Familial Atypical Multiple Mole Melanoma (FAMMM) sendromu.
Melanom türleri
| Tür | Sıklık | Özellikler |
|---|---|---|
| Yüzeyel Yayılan Melanom | %70 | En yaygın tür. Yüzeyde yayılarak büyür, erken teşhis kolaydır. |
| Nodüler Melanom | %15–20 | En agresif tür. Erken dönemde derine doğru büyüme eğilimi gösterir, hızla metastaz yapar. |
| Lentigo Maligna Melanomu | %10–15 | Genellikle ileri yaştaki kişilerde, yüz ve boyun gibi güneşe uzun süre maruz kalan bölgelerde gelişir ve yavaş ilerler. |
| Akral Lentijinöz Melanom | %5–10 | Avuç, taban ve tırnak altında görülür. Koyu tenli bireylerde en sık görülen tür. |
| Uveal (Koroid) Melanom | Nadir | Göz içindeki pigmentli tabakadan köken alır. |
Melanom Evreleri (AJCC 8. Baskı – Klinik Evreleme, cTNM)
Melanom evrelemesi; Breslow kalınlığı ve ülserasyonun yanı sıra bölgesel lenf nodu tutulumu, uydu metastazlar ve primer deri tümörü ile bölgesel lenf nodu arasındaki deri veya deri altı alanda gelişen in-transit metastazlar ile uzak metastaz varlığına göre yapılır. Aşağıdaki tablo, deri melanomunda AJCC 8. baskı klinik evreleme ölçütlerini özetler:
| Evre | TNM | Tanım |
|---|---|---|
| Evre 0 | Tis N0 M0 | Melanom in situ; epidermisle sınırlıdır, dermise invazyon yoktur. |
| Evre IA | T1a N0 M0 | T1a: Breslow kalınlığı <0,8 mm ve ülserasyon yok. |
| Evre IB | T1b N0 M0 veya T2a N0 M0 | T1b: <0,8 mm ve ülserasyon var veya 0,8–1,0 mm (her iki sınır dahil; ülserasyon olsun ya da olmasın). T2a: 1,0 mm'den fazla ve 2,0 mm'ye kadar (2,0 mm dahil), ülserasyon yok. |
| Evre IIA | T2b N0 M0 veya T3a N0 M0 | T2b: 1,0 mm'den fazla ve 2,0 mm'ye kadar (2,0 mm dahil), ülserasyon var. T3a: 2,0 mm'den fazla ve 4,0 mm'ye kadar (4,0 mm dahil), ülserasyon yok. |
| Evre IIB | T3b N0 M0 veya T4a N0 M0 | T3b: 2,0 mm'den fazla ve 4,0 mm'ye kadar (4,0 mm dahil), ülserasyon var. T4a: 4,0 mm'den fazla, ülserasyon yok. |
| Evre IIC | T4b N0 M0 | T4b: Breslow kalınlığı 4,0 mm'den fazla ve ülserasyon var. |
| Evre III | Herhangi bir T (Tis dahil), N ≥ 1, M0 | Bölgesel lenf nodu tutulumu ve/veya uydu, mikrouydu ya da in-transit metastaz vardır; uzak metastaz yoktur. Alt evre IIIA–IIID, tümör ve bölgesel yayılım özelliklerine göre belirlenir. |
| Evre IV | Herhangi bir T, herhangi bir N, M1 | Uzak metastaz vardır. Alt sınıflama metastazın yeri ve LDH düzeyine göre yapılır. |
Not: Evre IA–IIC satırları, bölgesel lenf nodu tutulumu ve uzak metastazı olmayan (N0, M0) deri melanomunda primer tümör ölçütlerini özetler. Evre III ve IV’ün alt sınıflaması ek klinik ve patolojik bulgular gerektirir. Daha fazla bilgi için National Cancer Institute: Melanom evrelemesi (AJCC 8) sayfasına bakılabilir.
Melanom tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi; hastalığın evresine, tümörün yerleşimine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre bireyselleştirilir.
1. Cerrahi eksizyon (birincil tedavi)
In situ (epidermisle sınırlı hastalık) ve Evre I–II: Uygun vakalarda tümör, belirlenen cerrahi güvenlik sınırları korunarak çıkarılır.
Sentinel lenf nodu biyopsisi (SLNB): Breslow kalınlığı ≥0,8 mm veya ülserasyon (+) olanlarda lenf nodu tutulumu araştırılır.
2. Lenf nodu diseksiyonu
SLNB pozitifse veya klinik olarak lenf nodu büyümesi varsa tam lenf nodu diseksiyonu yapılabilir.
3. Cerrahi sonrası ek tedaviler (Evre IIB–III)
İmmünoterapi: Anti-PD-1 (pembrolizumab, nivolumab) - Standart adjuvan tedavi.
Hedefe yönelik tedavi: BRAF V600 mutasyonu pozitif olanlarda dabrafenib + trametinib kombinasyonu.
Radyoterapi: Lenf nodu diseksiyonu sonrası yüksek riskli olgularda veya beyin metastazında.
4. Metastatik melanom tedavisi (Evre IV)
İmmünoterapi (ilk seçenek): Anti-PD-1 monoterapisi veya anti-CTLA-4 + anti-PD-1 kombinasyonu (ipilimumab + nivolumab).
Hedefe yönelik tedavi: BRAF mutasyonu olan hastalarda.
Tümör infiltre eden lenfosit (TIL) tedavisi: İlerlemiş hastalıkta uygulanabilen hücresel tedavi seçeneklerinden biridir.
Radyoterapi / cerrahi: Sınırlı sayıda metastazı olan (oligometastatik) hastalarda bölgesel kontrol amacıyla değerlendirilebilir.
Kemoterapi / İzole ekstremite perfüzyonu: Acral/lokal ileri evrelerde.
Melanom şüphesi veya tanısı varsa, değerlendirme ve tedavi planı için dermatoloji uzmanına başvurun. Samsun'da melanom tanı ve tedavisi için Dermatolog Dr. Özlem Kaplan ile görüşebilirsiniz. Muayene ve randevu için bizimle iletişime geçin. Tedavi planı, hastalığın evresine ve gerekli uzmanlıkların değerlendirmesine göre belirlenir.
Melanomdan korunma ve erken teşhis
Dermatoskopik muayene: Yılda bir kez (risklilerde 6 aylık) dermatolog kontrolü.
Dijital dermatoskopi / ben haritalama: Çok benli hastalarda benlerin dijital haritalanması ve takibi.
Güneş koruyucu: Geniş spektrumlu (UVA+UVB), SPF 30 veya üzeri, suya dayanıklı ve iki saatte bir yenilenen.
Koruyucu giysi: Geniş kenarlı şapka, UV korumalı gözlük, uzun kollu giysiler.
Solaryumdan kaçınma: Hiç solaryum kullanmamak.
Kendi cilt muayenesi: Ayda bir kez ayna önünde tüm vücudun taranması (ABCDE kuralıyla).
Melanom Hakkında Sık Sorulan Sorular
Melanom iyi huylu benlerden mi farklıdır?
Evet. Melanom kötü huylu (malign) bir tümördür, kontrolsüz büyür, çevre dokuları invaze eder ve kan/lenf yollarıyla uzak organlara (akciğer, beyin, karaciğer, kemik) metastaz yapabilir. İyi huylu benler metastaz yapmaz; ancak bazıları zaman içinde büyüyebilir veya değişiklik gösterebilir.
Melanom hangi yaştan görülür?
Ortalama tanı yaşı 65'tir, ancak genç yetişkinlerde (20–39 yaş) en sık görülen kanser türlerinden biridir. Çocuklukta nadirdir.
Melanom erkeklerde mi kadınlarda mı daha sık?
Melanomun vücutta görüldüğü bölgeler cinsiyete göre farklılık gösterebilir. Kadınlarda bacaklarda, erkeklerde ise gövdede daha sık görülebilir.
Göz melanomu (Uveal Melanom) cilt melanomuyla aynı mı?
Hayır. Uveal melanom göz içindeki koroid, iris veya siliyer gövdeden köken alır. Embriyolojik kökeni, genetik profili (GNAQ/GNA11 mutasyonu), metastaz paterni (karaciğere hematojen) ve tedavisi (plak brakiterapi, enükleasyon, Tebentafusp) cilt melanomundan tamamen farklıdır.
Melanom tedavisinden sonra takip nasıl yapılır?
Takip sıklığı hastalığın evresine ve bireysel risklere göre belirlenir. Genel olarak ilk 3 yıl 3–6 ayda bir, 3–5 yıl arasında 6–12 ayda bir, 5 yıldan sonra yılda bir klinik muayene ve dermatoskopik değerlendirme planlanabilir. Evre II–III için 6–12 aylık aralıklarla göğüs BT, karın USG/MR ve beyin MR önerilebilir.
Not: Cildinizde ABCDE kriterlerine uyan, değişim gösteren veya şüpheli bir lezyon görürseniz gecikmeden Dermatoloji Uzmanı Dr. Özlem Kaplan Muayenehanesine başvurun. Rendevu için bizimle iletişime geçin . Erken teşhis hayat kurtarır.
“Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.”