Vitiligo (Ala Hastalığı) Nedir?
Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Dermatolog Dr. Özlem Kaplan
Çocuğunuzun yanağında ya da kendi cildinizde beyaz bir leke gördüğünüzde aklınıza ilk vitiligonun gelmesi çok doğal. Muayenehaneye bu endişeyle gelen pek çok hasta görüyorum. Bir kısmında gerçekten vitiligo var. Ama azımsanmayacak sayıda hastada lekenin başka bir nedeni çıkıyor. O yüzden en baştan şunu söylemek isterim: vücudumuzdaki her beyazlık vitiligo değildir.
Vitiligo nedir?
Vitiligo, halk arasında ala hastalığı olarak bilinen ve ciltte süt beyazı lekelerle kendini gösteren bir deri hastalığıdır. Deriye rengini veren melanosit hücreleri, bağışıklık sisteminin hatalı saldırısı sonucu pigment üretemez hale gelir. Bulaşıcı değildir, ağrı yapmaz ve genel sağlığı tehdit etmez.
Toplumda yaklaşık her 100 kişiden birinde görülür ve kadın-erkek ayrımı yapmaz. Çoğunlukla çocukluk ya da genç erişkinlik döneminde başlasa da ileri yaşlarda ortaya çıkabilir. Lekeler görünür yerlerdeyse kişinin kendini nasıl hissettiğini de etkiler. Ben vitiligoyu bu yüzden yalnızca kozmetik bir mesele olarak görmüyorum.
Vitiligo neden olur?
Vitiligo otoimmün bir hastalıktır. Vücudun savunma sistemi kendi pigment hücrelerini yabancı sanıp onları hedef alır. Bunun neden bazı insanlarda olduğunu tam olarak bilmiyoruz. Genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi ve çevresel etkenler birlikte rol oynuyor. Hastaların yaklaşık üçte birinin ailesinde de vitiligo bulunuyor.
Yatkın kişilerde lekeleri başlatan veya artıran bazı durumlar var: yoğun stres, ciddi güneş yanıkları, kesik ve sürtünme gibi cilt travmaları. Stres tek başına vitiligo yapmaz ama var olan yatkınlığı ortaya çıkarabilir. Sık sorulan bir soruya da cevap vereyim: Vitiligo, bir vitamin eksikliği hastalığı değildir.
Vitiligoya bazen tiroit hastalıkları, özellikle Haşimoto eşlik eder. Bu nedenle tanı koyduğum hastalardan tiroit testlerini de istiyorum.
Vitiligo belirtileri: Nasıl başlar?
İlk belirti genellikle çevresine göre biraz daha açık renkli bir alandır. Zamanla bu alan belirginleşir ve sınırları net, tebeşir beyazı bir lekeye dönüşür. Leke çoğunlukla kaşınmaz, pullanmaz. Elinizi sürdüğünüzde cildin geri kalanından bir farkı yoktur.
En sık göz ve ağız çevresinde, el sırtlarında, parmak uçlarında, dirsek ve dizlerde, koltuk altında ve genital bölgede başlar. Leke içindeki kıllar, kaş, kirpik ya da sakal da beyazlayabilir. Pek çok kişi vitiligosunu ilk kez yazın fark eder, çünkü çevredeki cilt bronzlaşınca lekeler daha çok göze batar.
Lekenin kenarları bulanıklaşıyorsa, etrafında küçük beyaz noktalar beliriyorsa ya da çizik ve sürtünme olan yerlerde yeni lekeler çıkıyorsa hastalık o dönemde aktif demektir. Bu durumda tedaviyi ertelememek gerekir.
Vitiligonun iki ana tipi var. En sık görülen segmental olmayan vitiligoda lekeler vücudun iki yanında, çoğu zaman simetrik dağılır. Segmental vitiligo ise vücudun tek tarafında, sınırlı bir bölgede kalır. Daha çok çocuklukta başlar, bir iki yıl ilerledikten sonra genellikle durur.
Her beyaz leke vitiligo değildir
Muayenede vitiligo sanılıp başka tanı aldığımız üç durum var ve bunlarla çok sık karşılaşıyorum.
1. Pityriasis alba
Küçük çocukların yanaklarında gördüğümüz küçük, yuvarlak beyazlıklardır. Kumral ve esmer tenli çocuklarda daha çok dikkat çeker, bu yüzden aileler "vitiligo mu oldu?" diye endişelenir. Genellikle cildi kuru olan, atopik dermatit (egzama) eğilimi bulunan çocuklarda güneşe çıktıktan sonra belirginleşir. Wood ışığıyla baktığımızda vitiligodaki gibi tam bir beyazlama görmeyiz. Renk yalnızca azalmıştır. Düzenli nemlendirme ve güneşten korunmayla zamanla düzelir.
2. Pityriasis versicolor
Gövdenin önünde ve arkasında, yani göğüste, sırtta ve omuzlarda çıkan lekelerdir. Aslında hepimizin cildinde bulunan bir mantarın çoğalmasıyla oluşur. Bu yüzden ayak mantarı gibi bulaşıcı deri hastalıklarından farklı olarak kişiden kişiye geçmez. Bu lekeler bazen kahverengi, bazen beyaz görünür. Tanıyı yine Wood ışığıyla koyuyoruz. Mantar tedavisiyle iyileşir, ancak cilt renginin eşitlenmesi birkaç ay sürebilir.
3. Güneşe bağlı minik beyaz noktalar
Yaz sonlarına doğru kollarda ve bacaklarda fark edilen, toplu iğne başı büyüklüğünde beyaz noktalardır. Tıbbi adı idiyopatik guttat hipomelanozdur. Güneş ışınlarının etkisiyle oluşan iyi huylu lezyonlardır. Kışın yavaş yavaş eski haline döner, yazın yeniden beyazlar. Bunlar da vitiligo değildir.
Egzama veya sedef hastalığı sonrası kalan renk açılmaları ve doğuştan olan beyaz lekeler de vitiligoyla karışabilir.
Tanı nasıl konur?
Vitiligo olup olmadığını anlamanın en güvenilir yolu, dermatoloji hekiminin yaptığı Wood ışığı muayenesidir. Karartılmış odada özel bir ultraviyole lambayla cilde bakarız. Vitiligo lekeleri bu ışık altında parlak mavi-beyaz renkte belirginleşir. Muayene birkaç dakika sürer ve hiç ağrı vermez. Gerekirse mantar incelemesi, çok nadiren de biyopsi yaparız. Beyaz bir leke fark ettiğinizde internetteki fotoğraflarla karşılaştırmak yerine bir dermatoloğa görünmeniz en doğrusu.
Vitiligo tedavisi
Tedavide iki amacımız var: yayılmayı durdurmak ve lekelere yeniden renk kazandırmak. Samsun Atakum'daki muayenehanemizde tedavi planını lekelerin yerine ve yaygınlığına, hastalığın aktif olup olmadığına ve hastanın yaşına göre yaparız.
Kremler: Sınırlı alandaki lekelerde ilk tercihtir. Kortizonlu kremleri kısa süreli ve kontrollü kullanırız, çünkü uzun süreli kullanımda ciltte incelme gibi yan etkiler görülebilir; bu konuyu yüze kortizonlu krem sürmenin zararları yazımda ayrıntılı anlattım. Yüz, göz kapağı ve genital bölge gibi ince ciltli yerlerde kortizon içermeyen takrolimus veya pimekrolimus kremleri tercih ederiz. Ruksolitinib ise vitiligo için onay almış ilk krem. Ülkemizde kullanılabilirliğini muayenede konuşabiliriz.
Fototerapi: Yaygın lekelerde dar bant UVB tedavisi en etkili yöntemlerden biridir ve haftada 2-3 seans uygulanır. Küçük alanlarda excimer lazer kullanılabilir. Işık tedavisi kremlerle birlikte daha iyi sonuç verir. Güneşlenmek ya da solaryuma girmek bunun yerini tutmaz. Hatta güneş yanığı yeni lekeleri tetikleyebilir.
Diğer seçenekler: Hızla yayılan vitiligoda kısa süreli kortizon tabletleri, uzun süredir hiç değişmeyen lekelerde doku nakli uygulanabilir. Tedavi sürerken lekeleri kamuflaj ürünleriyle kapatmak da mümkün.
Vitiligo tedavisi sabır ister. İlk renk adacıkları genellikle 2-3 ayda görülür, belirgin sonuç 6-12 ayı bulabilir. Yüz ve boyun tedaviye en iyi yanıt veren bölgelerdir. El sırtı, parmak uçları ve dudaklar ise en zor düzelen yerlerdir. Leke içindeki kıllar beyazlamışsa renk dönüşü daha yavaş olur. Bu yüzden erken başlamak her zaman avantajlıdır.
Reçetesiz satılan "vitiligo kremleri", elma sirkesi, ceviz kabuğu gibi yöntemlerin işe yaradığına dair bilimsel bir kanıt yok. Üstelik ciltte tahriş ve yanığa yol açarak lekeleri artırabilirler.
Vitiligo geçer mi?
Bugün için vitiligoyu bir kez tedavi edip tamamen bitiren kesin bir yöntem yok. Ama bu, tedavi edilemediği anlamına gelmiyor. Pek çok hastada lekelerde belirgin renk dönüşü sağlıyoruz. Düzelen lekeler zamanla tekrarlayabildiği için koruyucu krem kullanımı ve düzenli kontroller önemli. Kendiliğinden geçme de görülebilir ama oldukça nadirdir.
Günlük hayatta nelere dikkat etmeli?
Vitiligo lekelerinde pigment olmadığı için cilt çok kolay yanar. Açıktaki bölgelere SPF 50 güneş kremi sürmenizi ve gün içinde yenilemenizi öneririm. Sıkı kemer ve saat kordonu gibi sürtünme yapan aksesuarlardan kaçınmak, stresi yönetmeye çalışmak da faydalı.
Beslenme konusunda çok soru alıyorum. Vitiligoyu iyileştirdiği ya da kötüleştirdiği kanıtlanmış bir diyet yok. "Turunçgil, domates yemeyin" gibi yaygın öneriler bilimsel değil. Dengeli beslenmek ve kan tahlilinde eksiklik çıkarsa bunu tamamlamak yeterli.
Vitiligo Hakkında Sık Sorulan Sorular
Vitiligo bulaşıcı mı?
Hayır. Temasla, ortak eşya kullanımıyla ya da havuzdan bulaşmaz.
Vitiligo çocuğa geçer mi?
Genetik yatkınlık var, ancak doğrudan kalıtılan bir hastalık değil. Anne ya da babasında vitiligo olan çocukların büyük çoğunluğunda vitiligo gelişmez.
Vitiligo kaşıntı yapar mı?
Genellikle yapmaz. Belirgin kaşıntı ve kepeklenme varsa mantar ya da egzama gibi başka tanılar akla gelir.
Vitiligo yayılır mı?
Kişiden kişiye değişir. Bazı hastalarda lekeler yıllarca aynı kalır, bazılarında birkaç ayda yayılabilir. Erken tedavi yayılmayı durdurmada etkilidir.
Çocuklarda vitiligo olur mu?
Olur. Vitiligo sıklıkla çocuklukta başlar. Yine de çocuğunuzun yüzündeki her açık renkli leke vitiligo değildir. Bunların çoğu pityriasis alba çıkar.
Vitiligo için hangi doktora gidilir?
Dermatoloji (cildiye) uzmanına başvurmalısınız.
Samsun'da vitiligo muayenesi
Cildinizde yeni çıkan ya da büyüyen beyaz lekeler varsa, Wood ışığı muayenesiyle bunun vitiligo olup olmadığını netleştirebilir ve size uygun tedaviyi birlikte planlayabiliriz. Unutmayın, doğru ve bilimsel bilgi her zaman en güvenli yaklaşımdır.
Samsun'da vitiligo tedavisi için randevu almak isterseniz Dermatolog Dr. Özlem Kaplan ile iletişime geçebilirsiniz.
“Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.”
Uzm. Dr. Özlem Kaplan
Dermatoloji (Cildiye) Uzmanı
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi mezunudur, uzmanlığını Trakya Üniversitesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Anabilim Dalı'nda tamamlamıştır. Samsun Atakum'daki muayenehanesinde klinik ve kozmetik dermatoloji alanlarında hizmet vermektedir.
